رؤیای همیشگی

۲۱ مرداد ۱۳۹۱
جایگزین کردن دندان های از دست رفته تمایلی همیشگی و تاریخی برای انسان بوده و هست. این خواسته از دیرباز وجود داشته و انواع و اقسام درمان های پروتز یعنی ساخت انواع دندان های مصنوعی برای برطرف کردن این خواسته ایجاد شده اند. اما مدرن ترین درمان برای جایگزینی دندان های از دست رفته ایمپلنت های دندانی هستند؛ درمانی که در عین نوین بودن قرن ها قدمت دارد.ایمپلنت به طور کلی هر جسم خارجی است که از لحاظ زیستی با انساج بدن سازش داشته باشد و بتواند داخل بدن قرار گیرد. طبعاً ایمپلنت های دندانی اجسام خارجی هستند که داخل استخوان فک یا زیر لثه و روی لثه کاشته می شوند تا به نوعی جایگزین دندان های طبیعی از دست رفته باشند. چون ایمپلنت جایگزین دندان های از دست رفته می شود می توان گفت ایمپلنت پروتزی ا ست که با جراحی داخل فک کاشته می شود.
از چهار هزار سال پیش در چین، دو هزار سال قبل در مصر و ایران و هزار و پانصد سال قبل در تمدن اینکاها شواهدی دال بر استفاده از ایمپلنت های دندانی به دست آمده است. مردم این تمد ن های باستانی، سنگ، عاج فیل، استخوان حیوانات و یا فلزات قیمتی نظیر طلا را به شکل دندان تراشیده و با روش هایی به جای دندان های از بین رفته قرار می دادند. اما آن چیزی که امروزه به عنوان ایمپلنت می شناسیم و اصلی ترین محور دندانپزشکی در هزاره سوم را شکل می دهد ۴۰ سال قبل و به دنبال یک اتفاق ساده وارد دنیای دندانپزشکی شد. جرقه این مسئله در ذهن پروفسور برنمارک، یک ارتوپد سوئدی و حین تحقیق روی ترمیم استخوان پای خرگوش زده شد. برنمارک و تیمش استخوان شکسته پای خرگوش را با پلاک های فلزی ثابت کرده و روند ترمیم استخوان را مطالعه می کردند. آنها هر دفعه پلاک های فلزی را از روی استخوان برداشته و پس از استریل کردن مجدداً استفاده می کردند. اما یکبار وقتی می خواستند پلاک ها را بردارند متوجه شدند که استخوان کاملاً روی این پلاک های فلزی را پوشانده است. آنها به شرکت سازنده اعتراض کردند سازنده پلاک ها پاسخ داد که قبلاً این پلاک ها را از وانادیوم می ساختند ، اما بعد از جنگ جهانی دوم و به دلیل گرانی وانادیوم آنها را از تیتانیوم ساخته اند. همین نکته فکری را به ذهن برنمارک انداخت که شاید بتوان از این قابلیت فلز تیتانیوم در استخوان فک برای بازسازی دندان های از دست رفته استفاده کرد. ایمپلنت قرن ها سابقه دارد ولی تفاوت کار برنمارک تکیه بر اصول بیولوژیکی استخوان و مفهوم اسئواینتگریشن بود. اسئواینتگریشن یعنی وقتی ایمپلنت داخلی استخوان قرار می گیرد، اطراف آن استخوان ساخته شده و استخوان کاملاً دور تا دور ایمپلنت را در برمی گیرد و همین وضعیت اصلی ترین کلید موفقیت و تفاوت ایمپلنت هایی بود که برنمارک به دنیا معرفی کرد.●عملکرد ایمپلنت های دندانی

دندان ها به دلایل مختلفی از جمله ضربه، پوسیدگی های وسیع و یا بیماری های لثه از دست می روند. بعد از بین رفتن دندان استخوان در محل آن دندان به سرعت تحلیل می رود و تحلیل استخوان فک ها بزرگترین عارضه ای است که برای بیمار ایجاد می شود. مهمترین ویژگی ایمپلنت این است که آناتومی و وضعیت ساختاری و بافت شناختی استخوان را حفظ می کند و این اولین نکته ای است که باید به بیمار تفهیم شود. وقتی دندانی کشیده می شود بخصوص در خانم های نزدیک به سن یائسگی، استخوان با سرعتی باورنکردنی تحلیل می رود. بنابراین اگر بتوانیم بعد از کشیدن دندان ایمپلنتی شبیه ریشه دندان را جایگزین کنیم این ایمپلنت مثل یک محور استخوان را در اطراف خود نگه می دارد و مانع تحلیل آن می شود. این اصلی ترین کار ایمپلنت است. شاید در اطراف خود افرادی را با دندان های مصنوعی کامل دیده باشید که مدام از لق خوردن آن شکایت دارند. لق زدن دندان مصنوعی یکی از نتایج تحلیل رفتن استخوان فک است در افرادی که دندان مصنوعی نامناسب و لق دارند عضلات جونده به جای شرکت در عمل جویدن کار اصلی خود را فراموش کرده و صرفاً سعی می کنند دندان مصنوعی را سر جای خود ثابت نگه دارند. این باعث از شکل افتادن صورت و ضعف عضلات می شود و بیمار می تواند درست غذا بخورد. اما با ایمپلنت این مشکلات دیگر وجود نخواهد داشت. به طور کلی دونوع پروتز متکی بر ایمپلنت داریم، ثابت و متحرک. و همان طور که از نامشان پیداست اولی داخل دهان ثابت است و حرکت نمی کند ولی دومی خیر. تفاوت پروتزهای متکی بر ایمپلنت با پروتزهای متحرک عادی از زمین تا آسمان است. در پروتزهای متکی بر ایمپلنت قدرت جویدن بیمار به مراتب بالاتر است و پروتز لق نمی زند. با استفاده از ایمپلنت ما دیگر می توانیم بیمارانی را که برای درمانشان واقعاً مستأصل بودیم به راحتی درمان کنیم و بیمار و دندانپزشک هر دو از نتیجه درمان راضی خواهند بود. در مورد پروتزهای ثابت متکی بر ایمپلنت مهمترین نکته تراش نخوردن و سالم ماندن دندان های اطراف ناحیه بی دندانی ا ست که در پروتزهای ثابت عادی به ناچار تراش می خوردند. از طرف دیگر دو مشکل عمده که باعث شکست پروتزهای ثابت می شوند یعنی پوسیدگی زیر روکش و مشکلات مربوط به عصب دندان در ایمپلنت وجود ندارد. طبق آمار در یک دوره ۱۰ ساله، موفقیت پروتزهای ثابت متکی بر ایمپلنت ۱۵درصد بیشتر از پروتزهای ثابت عادی ا ست. مشکلات روحی و روانی به دنبال از دست رفتن دندان ها بخصوص در بیماران جوان یافته شایعی محسوب می شود. بسیاری از بیماران وقتی دندان می کشند از لحاظ روحی دچار مشکل می شوند و این قضیه در بیماران جوان اهمیت بیشتری دارد. بیماران جوانی که دندان های جلوی خود را عمدتاً در اثر تصادف از دست داده اند با ایمپلنت می توانند بدون دست خوردن دندان های سالم، دندان های از دست رفته را جایگزین کنند. زمانی ایمپلنت مخصوص بیماران مسن بود ولی اکنون سن متقاضیان این درمان پایین تر آمده است. اصولاً ما از سن ۱۸سالگی که رشد استخوان ها تکمیل شد می توانیم با اطمینان ایمپلنت بگذاریم. درصد شکست ایمپلنت با توجه به تکنیک کار و تکنولوژی ساخت ایمپلنت ها زیر ۵ درصد است و در مقایسه با بقیه درمان های جایگزین کننده دندان های از دست رفته بسیار پایین است مضاف بر اینکه محاسن ایمپلنت اصلاً قابل مقایسه با درمان های دیگر نیست.

●درمان با ایمپلنت

برای کاشت ایمپلنت لثه کنار زده و استخوان با وسایل خاصی مرحله به مرحله آماده می شود و سپس ایمپلنت داخل حفره ایجاد شده قرار می گیرد. ما دو روش ایمپلنت داریم، یکی ایمپلنت هایی هستند که از همان روز اول سر ایمپلنت داخل حفره دهان مشخص است و لثه دور آن بخیه می شود. در نوع دیگر لثه روی ایمپلنت را می پوشاند و ایمپلنت داخل دهان قابل دیدن نیست. بعد از قرار دادن ایمپلنت ما عمدتاً باید چند ماه صبر کنیم تا استخوان دور ایمپلنت را بپوشاند. این زمان در فک پایین حدود سه ماه و در فک بالا حدود ۶ ماه است. بعد از گذشت این زمان اگر سر ایمپلنت داخل حفره دهان پیدا باشد ضمائمی روی آن نصب شده و مراحل ساخت پروتز آغاز می شود اما اگر ایمپلنت زیر لثه باشد ابتدا با یک جراحی خیلی کوچک لثه روی ایمپلنت را بر می داریم و بعد از دو هفته می توان مراحل ساخت پروتز را آغاز کرد. البته در مدت زمان جوش خوردن استخوان به ایمپلنت بیمار می تواند موقتاً دندان داشته باشد. برای اکثر بیماران کاملا بی دندان میتوان از پلاک های آکریلی متحرک یا حتی از پلاک یا دست دندان مصنوعی خود بیمار استفاده کرد که سطح داخلی آن با مواد نرم خاصی پوشانده می شود تا فشاری روی ایمپلنت و بافت های اطراف وارد نشود. بدین ترتیب بیماران می توانند تا تکمیل زمان شکل گیری استخوان و دریافت پروتز نهایی به طور موقت دندان داشته باشند.

●مراحل درمان پروتزهای متکی بر ایمپلنت

بعد از نصب یکسری اتصالات به ایمپلنت قالب گیری انجام شده و موقعیت ایمپلنت ها به مدل های گچی انتقال می یابد. حال اگر طرح درمان ساخت پروتز ثابت باشد پروتز نهایی روی اتصالات ایمپلنت به طور ثابت سوار می شود. این پروتز ثابت مشابه پروتزهای ثابت دندانی است با این تفاوت که پایه یا پایه های آن را ایمپلنت ها تشکیل می دهند. در مواردی که بیمار کاملاً بی دندان بوده، اگر استخوان فک خیلی تحلیل رفته باشد ترجیح می دهیم چند ایمپلنت در قسمت قدامی فک بالا یا پایین کار گذاشته شده و یک پروتز متحرک به بیمار تحویل شود. این پروتز با اتصالات خاصی به ایمپلنت ها وصل می شود و به آن اور دنچر می گویند. این پروتز متحرک است و بیمار می تواند آن را از دهان خارج کرده و تمیز کند اما برخلاف پروتزهای متحرک معمولی لق نیست و زیبایی و عملکرد بیمار را بهتر بازسازی می کند. در ضمن تعداد ایمپلنت ها هم کم است و از لحاظ هزینه برای بیمار مقرون به صرفه خواهد بود. یکی از نکاتی که چند سالی است محققان مطالعات فراوانی روی آن انجام داده و به بحث روز علم ایمپلنت تبدیل شده بارگذاری فوری است.

●بارگذاری فوریدر بارگذاری فوری دندانپزشک می تواند تحت شرایط خاصی پروتز بیمار را روز جراحی به او تحویل دهدبدین معنی که بیمار بدون دندان امده و با دندان وایمپلنت مطب را ترک میکند. بارگذاری فوری البته چیز جدیدی نیست اما در گذشته به دلیل عدم آگاهی کامل از اصول طراحی بیومکانیک درصد شکست آن بالاتر بود ولی در حال حاضر با مطالعات گسترده ای که صورت گرفته و وجود دستگاه هایی که می توانند میزان محکم بودن ایمپلنت داخل استخوان بلافاصله بعد از جراحی را به دندانپزشک نشان دهند می توان در همان روز جراحی پروتز را به بیمار تحویل داد. البته بیماران که قرار است با این روش درمان شوند باید شرایط خاصی داشته باشند که تشخیص آن با دندانپزشک است:درمان ایمپلنت امروزه به صورت درمان رایج و شاید روزمره درآمده اما آیا تمام بیماران متقاضی می توانند ایمپلنت دریافت کنند؟

●موارد عدم استفاده از ایمپلنت برای برخی بیماران نمی توانیم ایمپلنت بگذاریم. بیماران که سرطان های پیشرفته غیرقابل کنترل، دیابت شدید کنترل نشده یا بیماری های خونی خیلی شدید داشته باشند یا اینکه تحت اشعه درمانی یا شیمی درمانی هستند نمی توانند ایمپلنت دریافت کنند. مگر اینکه بیماری شان کنترل شود. افرادی که به شدت سیگاری هستند، الکلی ها و معتادها هم بیماران مناسبی برای ایمپلنت نیستند و درمان در این افراد عمدتاً شکست می خورد. جدا از این وضعیت فک بیمار هم باید مورد توجه قرار گیرد. گاهی بیمار کاملاً سالم است اما ضخامت یا ارتفاع استخوان برای گذاشتن ایمپلنت مناسب نیست. اگر نقایص خفیف باشد با پیوند استخوان از حفره دهان یا مواد مصنوعی می توان آن را بازسازی کرد اما در موارد نقص شدید شاید جراح مجبور شود بیمار را در اتاق عمل جراحی کرده و از لگن یا استخوان درشت نی ساق پا استخوان پیوندی مورد نیاز را تأمین کند.

●نکات مهم در درمان های ایمپلنت

یکی از مهمترین نکات در درمان های ایمپلنت مثل سایر درمان های دندانپزشکی رعایت دقیق بهداشت است و اگر بیمار بهداشت مناسبی نداشته باشد درمان ایمپلنت قطعاً شکست خواهد خورد. اما اگر کسی نکات بهداشتی مربوطه را به درستی رعایت کند و طبق اصول علمی مورد درمان قرار گرفته باشد می تواند از امکانات فوق العاده این درمان استفاده کند. ایمپلنت می تواند نتایج معجزه آسایی برای بیماران بی دندان داشته باشد به شرطی که بیمار نسبت به درمانی که دریافت می کند علم و آگاهی داشته باشد.

Share

دیدگاهی بنویسید

به صورت خودکار کلمات فینگلیش را به فارسی تبدیل کن. در صورتی که می‌خواهید انگلیسی تایپ کنید Ctrl+g را فشار دهید.